Aşı ve parazit takvimi

Yavrunun ilk dört ayı aşı takvimini belirler

Yeni gelen bir yavru tek iğneyle korunmaz. Anneden gelen antikorlar 6. haftadan itibaren azalmaya başlar, aşının işe yarayabilmesi için de bu azalmanın belli bir noktaya inmesi gerekir. Bu yüzden karma aşı tek doz değil, 3-4 hafta arayla tekrarlanan bir seri halinde yapılır ve seri 16. haftadan önce bitirilmez.

Aşağıdaki iki tablo, klinikte uyguladığımız takvimi gösteriyor. Hayvanın geldiği yer, yaşı, sağlık durumu ve dışarıyla teması takvimi kaydırabilir; sokaktan alınmış bir yavruyla ev doğumlu bir yavrunun başlangıcı aynı olmaz. Tabloyu yanınıza alın, kesin tarihleri muayenede birlikte yazalım.

Bu sayfa kedi ve köpekler için hazırlandı. Klinikte bu iki türe bakıyoruz.

Kedilerde aşı ve parazit takvimi

Köpeklerde aşı ve parazit takvimi

Aşı gününden önce dikkat edilecekler

• Hayvan aşı günü sağlıklı olmalı: ateş, ishal, kusma, öksürük ya da burun akıntısı varsa aşı ertelenir, önce muayene edilir.
• İç ve dış parazit uygulaması aşıdan önce tamamlanmış olmalı. Paraziti olan bir hayvan aşıya iyi cevap vermez; arada 7-10 gün olsun.
• Eve yeni gelen yavruda 7-10 gün gözlem süresi olsun. Kuluçka dönemindeki bir enfeksiyon bu sürede ortaya çıkar.
• Aşı için aç kalmasına gerek yok. Aynı gün kan alınması ya da anestezi planlanıyorsa aç gelme süresi ayrıca söylenir.
• Varsa aşı karnesini yanınızda getirin. Önceki dozların tarihi, seri numarası ve hangi aşının yapıldığı takvimin devamını belirler.
• Sokaktan alınan ya da barınaktan gelen hayvanlarda ilk adım aşı değil muayenedir; gerekirse kan tahlili ve dışkı kontrolü istenir.
• Antibiyotik ya da kortizon kullanıyorsa söyleyin, aşı zamanlaması buna göre değişebilir.

İç ve dış parazit hangi aralıkla tekrarlanır

Kedi ve köpekten insana geçebilen parazitler

• Yuvarlak solucan (Toxocara): Yumurtaları toprakta ve dışkıda uzun süre canlı kalır. Yutulursa çocuklarda göze ve iç organlara zarar verebilir; bahçede oynayan çocuğun ellerini yıkayın, hayvanın parazit ilacını da aksatmayın. İkisi birden gerekiyor.
• Kist hidatik etkeni (Echinococcus): Köpeğe çiğ sakatat verilmesiyle bulaşır, insanda karaciğer ve akciğerde kist yapar. Köpeğe çiğ sakatat vermeyin, en kolay önlem bu.
• Pire tenyası (Dipylidium): Hayvan kendini yalarken pireyi yutunca bulaşır, çocuklara da geçebilir. Pire kontrolü yapılmadan tenya tedavisi tek başına yetmez.
• Giardia: Sulu, kokulu ishal yapar; ortak su kaplarından ve kirli sudan bulaşır, insana da geçebilir.
• Toxoplasma: Kedi dışkısıyla ilişkilidir. Kum kabının her gün temizlenmesi riski belirgin şekilde düşürür; gebelikte kum kabını başka biri temizlesin.
• Keneyle taşınan hastalıklar: Kene insana da tutunabilir. Keneyi ezmeden, çıplak elle uğraşmadan, uygun bir aletle çıkarmak gerekir; nasıl çıkarılacağından emin değilseniz kliniğe getirin.

Aşıdan sonra ilk iki günde normal sayılanlar

• Bir-iki gün süren durgunluk ve çok uyuma.
• İştahın bir öğün azalması, ertesi gün toparlaması.
• Aşı yapılan yerde hassasiyet, o bölgeye dokununca çekinme.
• Deri altında bezelye büyüklüğünde, birkaç günde küçülüp kaybolan küçük bir şişlik.
• Hafif ateş ve normalden az oyun isteği.
• Kuduz ya da karma aşıdan sonra o gün kısa süreli hafif titreme.

Kuduz aşısı zorunlu, çip olmadan kayda geçmiyor

Kuduz aşısı isteğe bağlı değil, Türkiye'de kanunen zorunlu. Üç aylığını dolduran hayvanlara uygulanır ve her yıl tekrarlanır.

Bu aşının kayda geçmesi mikroçiple mümkün. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nda yapılan değişiklikle sahiplenilen kedi ve köpeklerin mikroçip takılarak kayıt altına alınması zorunlu hale geldi. Çip, deri altına yerleştirilen pirinç tanesi büyüklüğünde bir kapsül; içinde tek bir numara var, hayvanın kimlik bilgileri ve aşı kayıtları bu numaraya bağlanıyor. Yapılan kuduz aşısı da bu kayda işleniyor.

Pratikte üç şey birbirine bağlı: çip takılır, hayvan sisteme kaydedilir, kuduz aşısı kayda işlenir. Çip yoksa aşının resmi bir karşılığı olmaz. Yurt dışına çıkışta, konaklama yerlerinde, kayıp durumunda ve belediye işlemlerinde sorulan da bu kayıttır. Mikroçip uygulaması ve kuduz aşısı klinikte aynı randevuda yapılabilir.

Tasmanın aksine çip deri altında kaldığı için, kayıp durumunda hayvanın kimliği çip numarası üzerinden sorgulanabilir.

Aşı geciktiyse ne olur

Aşı gecikince en çok sorulan şey, seriye baştan başlamak gerekip gerekmediği. Çoğu durumda cevap hayır.

Yavru serisinde iki doz arasındaki süre 3-4 hafta olarak planlanır. Bu süre birkaç gün kaydıysa takvim aynen devam eder. Aradaki boşluk 6 haftayı aştıysa hekim, hayvanın yaşına ve kaçıncı dozda kalındığına bakarak karar verir; genellikle kalan dozla devam edilir, bazen ek bir doz konur. Serinin 16. haftadan önce bitmemesi kuralı burada da geçerlidir, gecikme varsa son doz ileri bir tarihe kayar.

Erişkin rapelinde gecikme birkaç ayı bulduysa tek doz genelde yeterli olur. Aradan bir yıldan fazla geçtiyse, özellikle köpeklerde leptospiroz için 3-4 hafta arayla iki doz istenebilir. Kuduzda gecikme ayrıca kaydı da etkiler, aşı yenilendiğinde kayıt da güncellenir.

Gecikme sırasında koruma tamamen bitmez ama zayıflar. Bu dönemde parvovirüs ve panlökopeni riskinin yüksek olduğu yerlerden, yani kalabalık parklardan, barınak ziyaretlerinden ve hasta hayvan bulunan ortamlardan uzak durmak akıllıca. Karnesini getirin, kaldığınız yerden nasıl devam edeceğimize bakalım.

Sık sorulan sorular

Sıradaki dozu birlikte belirleyelim

Sıradaki dozun hangisi olduğunu bilmiyorsanız karneyle uğrayın ya da klinik saatlerinde arayın. Aşı ve muayene için randevu gerekmiyor; kısırlaştırma ve diş temizliğini randevuyla planlıyoruz.